CDNDILLAC Etienne Bonnot
CDNDILLAC Etienne Bonnot (1715—170ff; — przedstawiciel francuskiego Oświecenia,filozof zwolennik Locke*» (patrz). Marks wskazywał, źe Condiilac po-dobnie jak Locke rozwijał tezą głoszącą, iź nić tylko umiejętność wytwarzania idei, ale i umiejętność postrzegania zmysłowego jest rzeczą doświadczenia i przyzwyczajenia. Condiilac nie ograniczył się jednak do powtórzenia teoriopoznawczych poglądów Locke’a, W swej słynnej pracy „Traktat o wraże-niach zmysłowych” (1754) Condiilac dowodzi, że cała działalność duchowa człowieka pochodzi z wrażeń, odrzuca więc locke’owska. refleksję. Według Locke1 a dine znaczenie w życiu duchowym człowieka ma refleksja — niezależne od zmysłów źródło wiedzy, szczególny rodzaj doświadczenia wewnętrznego, bez którego nie ma poznania. Condiilac zdołał przezwyciężyć tę niekonsekwencję grioseologicznych poglądów Locke’a, to ustępstwo na rzecz idealizmu. Będąc bardziej konsekwentnym sensualista od Locke’a, popełniał jednak w teorii poznania poważne błędy- Z jednej strony uznawał istnienie prawdy obiektywnej, traktował wrażenia jako rezultat oddziaływania świata zewnętrznego na narządy zmysłowe, z drugiej zaś strony głosił, że istota rzeczy jest niepoznawalna. Według Conditiaka wrażenia nasze są jedynie znakami przedmiotów, nfe zaś ich kopia. Na pytanie, czym są ze swej istoty przedmioty zewnętrzne, Condiilac odpowiada, że człowiek nie może o tym wiedzieć. rWszystko, co wiemy, to tyle tylko, źe nazywamy . Było to ustępstwo na rzecz agnostycy ziuu. Oprócz substancji materialnej Condiilac uzna’ wał istnienie substancji duchowej; nie potrafił przezwydęźyć Muałizmu, W pojmowania stosunków społecznych Condiilac był idealistą. Decydującą rolę w życiu społecznym odgrywają, jego zdaniem, dążenia ludzi do zdobycia maksimum przyjemności Tylko ten ustrój jest sprawiedliwy, w którym ludzkie pragnienie rozkoszy zostaje w. pełni zaspokojone. Chociaż sam Condniac nie był materialistą, jednakże jego uzasadnienie sensualizmu wywarło duży wpływ na poglądy materialistów francuskich XVIII w. Marks i Engels uważali za główną zasługę Condfllaka jego walkę przeciwko idealistycznej metafizyce Xvii w. Condiilac „dowiódł, źe Francuzi zupełnie słusznie odrzucili tę metafi-zykę jako nieudolny płód wyobraźni i przesądów teologicznych*4 (Marks i Engels, Dzieła, wyd. ros., t, III, str. 158—159).